پطرس دى سركيس گيلانتز ( مترجم : محمد مهريار )
81
سقوط اصفهان ( فارسى )
50 - چند روز پس از تصرف قزوين ، امان اللّه خان از مردم شهر خواستار آذوقه شد و آنان نيز با شتاب چند هزار من كار سازى داشتند و براى تهيه باقى مانده به كوشش و تدبير پرداختند . 51 - دو روز بعد امان اللّه بيست هزار تومان نقد از قزوينيان مطالبه نمود . قزوينيان سخت در پرداخت اين مبلغ چانه زدند ، و چندان پاى فشردند تا افغانان را بشش هزار تومان راضى كردند . قزوينيان براى جمع آورى اين مبلغ و بقيت آذوقه ، كه [ هنوز ] كار سازى نشده بود ، فورا به تكاپو افتادند . امان اللّه ، از همهء اينها گذشته [ پيام ] فرستاد و مطالبه 60 دوشيزه نمود . اين مطالبه آخرين سخت بر قزوينيان گران افتاد ، ولى باز هم بر عهده گرفتند كه اين دختركان را نيز جمع آورند و تسليم نمايند . « 1 » 52 - به هنگام تصرف قزوين ، امان اللّه خان 300 تومان نيز از ارمنيان مطالبت نمود . ولى چون ارمنيان اين شهر سخت مستمند و تنگ دست بودند ، و قزوينيان همه گواهى دادند كه اينان را چيزى نيست تا از عهده پرداخت [ آن مبلغ ] برآيند و روز به روز در رفت معيشت خويش را فراهم مىآورند ، امان اللّه گفت : « هر مبلغى كه به شاه پيشين مىدادهايد اينك نيز به دوازده نفر مرد رزم آزماى گرجى كه همراه من هستند بپردازيد و هر يك را نيز دخترى بدهيد » . گرجيان در رفتار ناهنجار خويش با ارمنيان سخت بىپروايى كردند و چندان با آنان ناستوده معاملت نمودند ، كه حتى افغانان نيز از چنين بيدادگرى پرهيز داشتند ، و وقتى قزوينيان بر افغانان برآغاليدند و آنها را بشكستند ، بر آن سر
--> ( 1 ) - اين تفصيلات در ساير منابع كه به نظر رسيده است نيامده است ؛ ولى دليلى هم در دست نيست كه معتقد شويم صحيح نيست و يا نابجا است . بىشك امان اللّه در قزوين رفتارى سخت دشوار با قزوينيان در پيش گرفته بوده است . ( ل . ل ) .